 |
|
Redüktör
: Vites kutularıyla birlikte dişli çark sistemlerinden paralel dişli
dizilerinin bir elemanıdır. Konstrüktif bakımdan redüktörler, gövde
içine yerleştirilmiş dişli çarklar, miller, yataklar v.s. gibi
elemanlardan oluşan sistemlerdir. Redüktörün akademik olarak tanımı:
Elektrik Motorlarının yüksek dönüş hızlarını makineler için gerekli olan
dönüş hızlarına düşürmek için dizayn edilen kapalı dişli sistemlerine
redüktör denir.
Tarih Boyunca Dişliler
Dişli çarklardan oluşan güç ve hareket aktaran makine elemanlarıdır.
Tarih boyunca mühendislerin, bilim adamlarının üzerinde sürekli
uğraştığı mükemmel tasarımlardır. 3000 yıl öncesine kadar dişli çark
düzenlerinden yararlanıldığı bazı arkeolojik kalıntı ve varsayımlarından
anlaşılmaktadır. Bu tarihlerde daha çok büyük taş blokların taşınmasında
manivela ve eğik düzlem düzenleri kullanılmaktaydı. Dişli çark yöntemi
de bu düzenlerle beraber kullanılmış, daha sonraları tahtadan yapılmış
bu düzenler hareket ve yük iletiminde kullanılmıştır. Bu düzenlerde bir
diş profili olarak yoktu. Ancak çarklar üzerindeki girinti ve
çıkıntıların birbirlerini öteleme ile etkiledikleri gözlenmiştir. Yine
de geometrik bir büyüklük olarak çevre taksimatı yani dişler arasındaki
mesafe, hatveyi zorunlu olarak görebiliriz. Bu tip düzenleri bugün dahi
Anadolu‘nun çeşitli yörelerinde görmek mümkündür. Klasik çağ
Avrupa’sında ‘Galili Galileo‘nun ve Hint, Arap yarımadalarında özellikle
hareket için kullanılmış dişli çark düzenlerinde artık bir teknoloji
görülebilir.
Hareket iletiminde Metal Dişlilere Geçiş ve Redüktörler
Metal dişlilere geçiş 19.yüzyıl sanayi devrimi ile oldu. Metalurji ve
mekanikteki ilerlemeler sayesinde yep yeni malzemelerle üretilen
dişliler, günümüzde endüstrinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Daha sonraki
sanayileşme hareketlerinde, ilk maden ocaklarında geniş çapta kullanım
alanı bulmuş ve sanayinin başlangıcı sayılabilecek buhar kuvvetinin
makineye uygulanması ile gerçek teknolojisini bularak hemen hemen
yaşantımızın bir parçası olarak en geniş anlamda günümüze kadar
gelmiştir. Dişli hareket demektir ve o olmasaydı bir çok hareket
dururdu. Redüktör farklı güç ve hız iletiminde kullanılan dişlilerden
oluşan bir sistem olarak geliştirildi ve redüktör, makina imalatının
vazgeçilmez bir elemanı olmuştur.
Dişli Çark Sistemlerinin Amaçları
Daha önce de bahsettiğimiz gibi redüktör de bir dişli çark sistemidir bu
yüzden de redüktörlerin kullanım amaçları aynıdır. Bu amaçları aşağıdaki
gibi sıralayabiliriz.
-
Çeşitli
konumlarda bulunan miller arasında hareket ve güç iletmek için redüktör kullanılır.
-
Çeşitli
dönme yönleri elde etmek, için redüktör kullanılır. ( yön değiştirici,
güç aktarıcı redüktörler, hareket aktarıcı redüktörler, yön değiştirme
redüktörleri )
-
Küçük bir
hacimde büyük bir çevrim oranı elde etmek, için redüktör kullanılır.
Sonsuz vida redüktörler.
-
İki
döndürülen elemandan oluşan sistemlerde bu iki eleman arasında hareket
bakımından bağımsızlık sağlamak amacıyla için redüktör
kullanılmaktadır.
Redüktörlerde Önemli Parametreler
Tüm dişli sistemlerinde olduğu gibi redüktörlerde de çevrim oranı ile
beraber dönme yönü de önemlidir. Bu bakımdan redüktörde, döndüren ve
döndürlen elemanların dönme yönleri birbirine göre ters olduğu durumda
(-) işareti, aynı yönde olduğu durumda (+) işareti ile gösterilir.
Redüktörlerde sistemi oluşturan herhangi bir dişlinin diş sayısı çevrim
oranını etkiler. Bu kural tüm paralel dişli dizileri için geçerlidir.
İki dişliden oluşan bir mekanizma birey olarak kabul edilirse, redüktörü
oluşturan mekanizmaların sayısı, hızın kaç kez değiştiğini yani
redüktörün kademelerini gösterir.
Örneğin; yanda teknik resmi görülen redüktör iki kademelidir.Yani
hareket giriş milinden çıkış miline kadar iletilirken ; devir iki kere
değişir. Redüktör isminden de anlaşılacağı gibi, devir düşer. Yandaki
teknik resmi incelemeye devam edersek; giriş milinin üzerindeki dişli en
ufak dişlidir ve hız burada en yüksektir, çıkış milinin üzerindeki dişli
ise en büyük dişlidir ve hız burada en düşük, tork en yüksektir.Redüktörün
giriş milinden itibaren dişlilere sırasıyla 1,2,3 ve 4 dişlileri dersek,
z diş sayılarını ve i de çevrim oranlarını göstermek üzere toplam çevrim
oranını;
şeklinde gösterebiliriz. Ayrıca kademelerin sayısı, giriş çıkış ile
dönme hızlarının birbirine göre dönme yönlerini belirler. Kademe
sayısının tek sayı olması durumunda giriş çıkış dönme yönleri ters, çift
sayı olması durumunda aynıdır.
Redüktörü oluşturan kademelerin verimi η12, η34, şeklinde gösterilirse,
dişlilerin toplam verimi;
ηtop =η12*η34
olarak ifade edilebilir. Şöyle ki, çıkış ve giriş dönme momentlerinin
arasında aşağıdaki bağıntı vardır;
Mbç=ηtop*(ng/nç)*Mbg; Mbç=ηtop*itop*Mbg
Ancak toplam verim hesabında dişli çarkları taşıyan millerin
yataklarınında verimlerinin gözönüne alınması gerekliliği
unutulmamalıdır.
Redüktör Çeşitleri
Günümüzde redüktörler çeşitli firmalar tarafından standart boyutlarda
imal edilerek piyasaya sürülmektedir. Redüktör tiplerinin seçiminde
çevrim oranı, verim, boyut ve ağırlık gibi faktörleri gözönünde tutmak
gerekir.Redüktörlerin sınıflandırılması ise aşağıdaki gibi yapılır;
-
Kademe sayısına göre; 1,2 ve daha fazla kademeli redüktörler,
-
Kullanılan dişli çeşidine göre; konik dişlili redüktör, silindirik
dişli redüktör, sonsuz vida mekanizmalı redüktör, ve birden fazla
çeşidin bir arada kullanıldığı redüktörler.
Redüktör Türleri
• Sonsuz Dişli Redüktör
• Helisel Dişli Redüktör
• Paralel Dişli Redüktör
• Planet Redüktörler
• Yön Değiştirici Redüktör
T redüktör
T redüktörler 90° yön değiştirmenin gerekli olduğu, uygulamalarda, değişik tahvil aralıklarında (1/1–1/6) hız azaltıcı ve bazen hız yükseltici olarak, iletim sistemlerinde kullanılmaktadır.
M – Serisi ( M – 90 ….250 ) t redüktörlerin zengin seçim olanağı sağlaması, her boy ve ebatta olması, kolay monte edilebilmesi, en önemli avantajlarındandır.
M - serisi T redüktörler, isteğe bağlı olarak sağa ve sola dönüşlü dizayn edilebilmektedir. M - serisi t redüktörler 8 farklı boyutta üretimi gerçekleştirilmektedir.
T redüktörler; çeşitli sanayi alanlarında, genel olarak tekstil, gıda, ilaç, matbaa, ambalaj, paketleme makinalarında kullanılmaktadır.
L redüktör
L redüktörler 90° yön değiştirmenin gerekli olduğu, uygulamalarda, değişik tahvil aralıklarında (1/1–1/6) hız azaltıcı ve bazen hız yükseltici olarak, iletim sistemlerinde kullanılmaktadır.
M – Serisi ( M – 90 ….250 ) L redüktörlerin zengin seçim olanağı sağlaması, her boy ve ebatta olması, kolay monte edilebilmesi, en önemli avantajlarındandır.
M - serisi L redüktörler, isteğe bağlı olarak sağa ve sola dönüşlü dizayn edilebilmektedir. M - serisi L redüktörler 8 farklı boyutta üretimi gerçekleştirilmektedir.
L redüktörler; çeşitli sanayi alanlarında, genel olarak tekstil, gıda, ilaç, matbaa, ambalaj, paketleme makinalarında kullanılmaktadır.
|
|
|
|
English
